Zasiłek wyrównawczy - co to jest i komu przysługuje?

Twój ceniony, wieloletni specjalista wraca do pracy po długiej chorobie, ale jego stan zdrowia nie pozwala mu jeszcze na pełną wydajność na dotychczasowym stanowisku? Zamiast tracić talent, możesz zaproponować mu lżejsze zadania w ramach rehabilitacji zawodowej, a różnicę w jego zarobkach pokryje specjalne świadczenie. Oto, czym jest i jak działa zasiłek wyrównawczy.

Czym jest zasiłek wyrównawczy?

Zasiłek wyrównawczy to świadczenie pieniężne wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (lub płatnika składek), które ma za zadanie zrekompensować pracownikowi utratę części zarobków. Dzieje się tak, gdy z powodu obniżonej sprawności do pracy, pracownik zostaje przesunięty na inne stanowisko, gdzie jego wynagrodzenie jest niższe.

Dla managera HR jest to rozwiązanie idealne. Pozwala zachować w firmie doświadczoną osobę, która zna jej kulturę organizacyjną, dając jej czas na powrót do pełni sił bez stresu związanego z mniejszymi zarobkami.

Zasiłek wyrównawczy - definicja i podstawy prawne

Kwestie dotyczące zasiłku wyrównawczego reguluje Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Jest to zasiłek wypłacany na mocy orzeczenia o potrzebie poddania się rehabilitacji zawodowej w celu adaptacji lub przyuczenia do określonej pracy.

Istotą tego rozwiązania jest fakt, że pracownik nadal pracuje. Nie przebywa na zwolnieniu lekarskim w domu, lecz jest aktywny zawodowo, tyle że w warunkach rehabilitacji zawodowej. Może to oznaczać pracę w międzyzakładowym ośrodku rehabilitacji zawodowej lub po prostu na wyodrębnionym stanowisku pracy u obecnego pracodawcy dostosowanym do jego aktualnych możliwości zdrowotnych.

Komu przysługuje zasiłek wyrównawczy?

Prawo do zasiłku wyrównawczego przysługuje, jeżeli podstawą zatrudnienia pracownika była umowa o pracę i był on objęty ubezpieczeniem chorobowym w momencie utraty zdolności do wykonywania dotychczasowej pracy. Mają do niego prawo osoby przechodzące rehabilitację zawodową i podejmujące pracę na nowych warunkach – na innym stanowisku.

Rehabilitacja zawodowa może odbywać się w różnych formach. Niektórzy pracownicy uczestniczą w szkoleniach organizowanych przez zakład pracy, a inni trafiają do międzyzakładowego ośrodka rehabilitacji zawodowej. Pracodawca może stworzyć specjalne miejsce pracy dostosowane do możliwości zdrowotnych pracownika. Wówczas pracownikowi przysługuje zasiłek wyrównawczy, jeśli wynagrodzenie na nowym stanowisku jest niższe niż poprzednio osiągane.

Wymagane jest również orzeczenie lekarza orzecznika ZUS lub lekarza z wojewódzkiego ośrodka medycyny pracy. To oni decydują o potrzebie rehabilitacji zawodowej i określają, jakie formy wsparcia będą najbardziej odpowiednie. Bez takiego orzeczenia nie można rozpocząć procesu rehabilitacji, a tym samym ubiegać się o zasiłek.

Ile wynosi zasiłek wyrównawczy?

Wysokość zasiłku wyrównawczego zależy od różnicy między wcześniejszym a obecnym wynagrodzeniem pracownika. Oblicza się ją jako różnicę między wysokością miesięcznego wynagrodzenia osiągniętego przed utratą zdolności do pracy a wynagrodzeniem otrzymywanym po podjęciu zatrudnienia w ramach rehabilitacji zawodowej. Innymi słowy – zasiłek wyrównawczy z ubezpieczenia pokrywa stratę finansową wynikającą ze zmiany stanowiska.

Kto płaci zasiłek wyrównawczy?

Za wypłatę zasiłku wyrównawczego odpowiada Zakład Ubezpieczeń Społecznych. To ZUS realizuje to świadczenie niezależnie od tego, czy pracownik podjął zatrudnienie na podstawie umowy o pracę u tego samego pracodawcy, czy u nowego. Pracownik nie musi obawiać się, że obciążenie finansowe spadnie na firmę, w której obecnie pracuje.

Finansowanie zasiłku pochodzi z systemu ubezpieczeń społecznych, do którego wszyscy pracownicy odprowadzają składki. W przypadku gdy niezdolność do pracy wynikła z wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, świadczenie pochodzi z ubezpieczenia wypadkowego. To oznacza, że odpowiedzialność za wypłatę spoczywa na Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, ale podstawą są składki na ubezpieczenie wypadkowe.

Pamiętaj jednak, że:

• jeżeli Twoja firma zgłasza do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych, to Ty jako pracodawca (płatnik składek) wypłacasz zasiłek wyrównawczy swoim pracownikom w terminach wypłaty wynagrodzeń. Następnie rozliczasz tę kwotę w ciężar składek na ubezpieczenia społeczne należnych Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. W praktyce więc pomniejszasz przelew do ZUS o kwotę wypłaconych zasiłków;
• jeżeli zatrudniasz mniej niż 20 osób, wypłatą świadczenia zajmuje się bezpośrednio ZUS. W takiej sytuacji Twoim zadaniem jako managera lub właściciela jest jedynie skompletowanie odpowiedniej dokumentacji i przesłanie jej do urzędu.

Jak można ubiegać się o zasiłek wyrównawczy?

By pracownik mógł otrzymać zasiłek wyrównawczy, wojewódzki ośrodek medycyny pracy lub lekarz orzecznik ZUS musi stwierdzić potrzebę rehabilitacji zawodowej. Aby dopełnić procedury, należy przygotować dokumenty:

1. Orzeczenie lekarskie – o potrzebie rehabilitacji zawodowej, określając jej cel (np. przekwalifikowanie) oraz czas trwania.
2. Zaświadczenie pracodawcy albo zakładowego lub międzyzakładowego ośrodka rehabilitacji zawodowej o okresie rehabilitacji zawodowej lub przyuczenia do określonej pracy.
3. Zaświadczenie płatnika składek  na druku Z-3.
4. Zaświadczenie pracodawcy albo zakładowego lub międzyzakładowego ośrodka rehabilitacji zawodowej o wysokości miesięcznego wynagrodzenia osiągniętego podczas rehabilitacji zawodowej lub przyuczenia do określonej pracy.

Jeżeli jednak zasiłek wyrównawczy ma być wypłacany z ubezpieczenia wypadkowego (bo niezdolność do pracy była spowodowana wypadkiem w pracy), list niezbędnych dokumentów jest dłuższa. Należą do nich:

• Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo lekarza wojewódzkiego ośrodka medycyny pracy o potrzebie poddania się rehabilitacji zawodowej.
• Zaświadczenie pracodawcy albo zakładowego lub międzyzakładowego ośrodka rehabilitacji zawodowej o okresie rehabilitacji zawodowej lub przyuczenia do określonej pracy.
• Zaświadczenie płatnika składek wystawione na druku Z-3.
• Zaświadczenie pracodawcy albo zakładowego lub międzyzakładowego ośrodka rehabilitacji zawodowej o wysokości miesięcznego wynagrodzenia osiągniętego podczas rehabilitacji zawodowej lub przyuczenia do określonej pracy.
• Protokół ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy, jeżeli konieczność poddania się rehabilitacji zawodowej została spowodowana wypadkiem przy pracy.
• Decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej wydana przez inspektora sanitarnego, jeżeli konieczność poddania się rehabilitacji zawodowej została spowodowana chorobą zawodową.

W jakich sytuacjach zasiłek wyrównawczy może nie zostać przyznany?

Prawo do zasiłku wyrównawczego ustaje w kilku sytuacjach. Pierwsza z nich to brak podjęcia pracy po zakończeniu zwolnienia lekarskiego. Jeśli pracownik nie zdecyduje się na nowe zatrudnienie, nie ma podstaw do wypłaty tego świadczenia. Zasiłek wyrównawczy przysługuje wyłącznie osobom aktywnym zawodowo.

Drugą sytuacją jest odmowa uczestnictwa w rehabilitacji zawodowej bez uzasadnionej przyczyny. Jeśli osoba ubezpieczona nie podejmuje działań zmierzających do powrotu na rynek pracy, traci prawo do wsparcia finansowego.

Zasiłek wyrównawczy nie zostanie również przyznany, gdy wynagrodzenie na nowym stanowisku jest równe lub wyższe niż przed utratą zdolności do wykonywania dotychczasowej pracy. W takim przypadku nie ma straty finansowej do zrekompensowania.

Kolejnym powodem odmowy może być brak odpowiedniego orzeczenia lekarskiego. Jeśli lekarz orzecznik nie stwierdzi potrzeby rehabilitacji zawodowej, cały proces nie może się rozpocząć. Orzeczenie to warunek konieczny, bez którego nie ma podstaw do dalszych działań.

Zasiłek wyrównawczy a inne rodzaje świadczeń

System ubezpieczeń społecznych oferuje różne formy wsparcia dla osób, które doświadczyły problemów zdrowotnych. Zasiłek wyrównawczy różni się od zasiłku chorobowego tym, że ten pierwszy przysługuje osobom, które już podjęły pracę po rehabilitacji, podczas gdy zasiłek chorobowy wypłacany jest w czasie niezdolności do pracy.

Z kolei renta z tytułu niezdolności do pracy to świadczenie długoterminowe, przyznawane osobom, które całkowicie lub częściowo utraciły zdolność do zarobkowania. Zasiłek wyrównawczy ma charakter przejściowy – wypłacany jest tylko w okresie adaptacji do nowych warunków pracy. Osoby, które z powodu choroby i pogorszenia stanu zdrowia mają status osoby z umiarkowanym lub znacznym stopniem niepełnosprawności, mogą liczyć na urlop rehabilitacyjny – dodatkowe 21 dni wolnego.

W kontekście potrzeb adaptacji stanowiska pracy zasiłek wyrównawczy jest jedynie elementem finansowym dla pracownika. Pracodawca może ubiegać się o inne formy wsparcia z PFRON na dostosowanie stanowiska, co jest odrębną procedurą, ale komplementarną w procesie dbania o pracownika z niepełnosprawnością lub ograniczoną sprawnością.

Zasiłek wyrównawczy - podsumowanie

Zasiłek wyrównawczy stanowi ważny element systemu ochrony pracowników, którzy z powodów zdrowotnych nie mogą kontynuować dotychczasowej pracy. Świadczenie to wyrównuje różnicę między wcześniejszym a obecnym wynagrodzeniem, umożliwiając godne warunki życia w okresie adaptacji do nowych obowiązków zawodowych. Dla Twojej firmy to szansa na zatrzymanie lojalnego pracownika, który chwilowo nie może wykonywać swoich standardowych obowiązków. Zamiast ponosić koszty rekrutacji i wdrażania nowej osoby, inwestujesz w adaptację obecnego członka zespołu.

Łatwiejsze rozliczanie zasiłków z Calamari

Calamari automatycznie ewidencjonuje zmiany w wynagrodzeniach pracowników, co ułatwia przygotowanie dokumentacji niezbędnej do ubiegania się o zasiłek wyrównawczy. Pozwala na bieżąco monitorować absencje chorobowe i dokumentować okres niezdolności do pracy. Skontaktuj się z nami, by wypróbować Calamari – narzędzie do ewidencjonowania czasu pracy, wspierające planowanie urlopów i prowadzenie dokumentacji pracowniczej.

‍

Źródła:

• Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
• Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.
• https://www.zus.pl/swiadczenia/zasilki/zasilek-wyrownawczy/niezbedne-dokumenty.
• https://www.zus.pl/swiadczenia/zasilki/zasilek-wyrownawczy/komu-przysluguje.