W jakim wieku można przejść na wcześniejszą emeryturę?

Wcześniejsza emerytura budzi wiele emocji i pytań wśród pracowników zbliżających się do końca kariery zawodowej. Wyjaśniamy, kiedy Twoi pracownicy mogą skorzystać z takich uprawnień oraz jakie warunki muszą spełnić, aby ZUS rozpoczął wypłatę świadczenia.

W jakim wieku faktycznie można przejść na wcześniejszą emeryturę i od czego to zależy?

System emerytalny w Polsce przewiduje różne możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, ale wiele zależy od indywidualnej sytuacji pracownika. Największe znaczenie ma rodzaj wykonywanej pracy, czas pracy (dokładnie staż) oraz data urodzenia.

Osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r. podlegają innym regulacjom niż te z wcześniejszych roczników. Dla młodszych pracowników znaczenie ma to, czy wykonywali pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Nie każda praca uprawnia do wcześniejszego świadczenia. Musi być to zatrudnienie, które rzeczywiście obciążało organizm ponadprzeciętnymi wymogami fizycznymi lub psychicznymi.

Jakie są minimalne progi wieku i stażu pracy przy wcześniejszej emeryturze?

Minimalny wiek, w jakim można ubiegać się o wcześniejszą emeryturę, wynosi zwykle 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn. Dotyczy to jednak tylko wybranych grup zawodowych. Większość pracowników musi poczekać do osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, który obecnie wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn.

Czym jest emerytura pomostowa i kto może z niej skorzystać?

Emerytura pomostowa to świadczenie przedemerytalne wprowadzone dla osób, które wykonywały szczególnie obciążające zawody. Stanowi "pomost" między zakończeniem aktywności zawodowej a osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. Głównym celem tego rozwiązania jest umożliwienie wcześniejszego zakończenia pracy osobom, których organizm został nadmiernie obciążony przez charakter zatrudnienia.

Jakie warunki trzeba spełnić, aby otrzymać emeryturę pomostową (staż, charakter pracy, daty)?

Szczegółowy katalog takich stanowisk pozwalających się ubiegać o "pomostówkę" znajduje się w dwóch załącznikach do Ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. Pierwszy z nich wymienia stanowiska w warunkach szczególnych, gdzie pracownicy byli narażeni trudne i niebezpieczne czynniki oraz pracowali w ten sposób w pełnym wymiarze czasu pracy. To między innymi:

• zatrudnienie w kopalniach,
• prace podwodne i w środowiskach wodnych,
• zadania wykonywane w ekstremalnych temperaturach na wysokości,
• obciążająca fizycznie praca przy podwyższonym ciśnieniu atmosferycznym,
• działalność rybaków morskich,
• personel pokładowy wykonujący zadania w przestrzeni powietrznej,
• pracownicy fizyczni obsługujący kanalizację oraz garbarze zajmujący się mokrymi skórami.

Drugi załącznik obejmuje stanowiska wymagające szczególnej odpowiedzialności i wyjątkowej sprawności psychofizycznej, która naturalnie maleje z wiekiem. Kontynuowanie takich zawodów po przekroczeniu pewnego wieku może zagrażać bezpieczeństwu publicznemu. Do takich profesji należą m.in. praca pilota, w ratownictwie medycznym i służbie zdrowia, przy obsłudze żurawi oraz zawód maszynisty pojazdów trakcyjnych.

Prawo do świadczenia pomostowego na standardowych zasadach przysługuje pracownikom spełniającym łącznie wszystkie następujące wymogi:

• data urodzenia po zakończeniu 1948 roku,
• ukończone 55 lat przez kobiety lub 60 lat przez mężczyzn,
• udokumentowane minimum 15 lat zatrudnienia w wymienionych warunkach,
• całkowity staż ubezpieczeniowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet lub 25 lat dla mężczyzn,
• wykonywanie po 2008 roku pracy z oficjalnych wykazów stanowisk uprawniających do tego świadczenia.

Jakie zawody najczęściej kwalifikują się do wcześniejszej emerytury?

Osoby urodzone po 3 grudnia 1948 roku mają szansę na wcześniejsze zakończenie kariery, jeśli ich praca wiązała się ze szczególnymi warunkami lub miała szczególny charakter.

Pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze zdefiniowano w art. 32 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 grudnia 1998 r. Dziś, zgodnie z przepisami ZUS, katalog uprawnień do wcześniejszej emerytury jest bardzo szeroki i dotyczy m.in.:

• pracowników organów kontroli państwowej;
• pracowników organów administracji celnej;
• dziennikarzy objętych układem zbiorowym pracy dziennikarzy;
• nauczycieli, wychowawców lub innych pracowników pedagogicznych wykonujących pracę w charakterze nauczyciela wymienioną w art. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela;
• żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Biura Ochrony Rządu, Służby Ochrony Państwa, Służby Celnej, Służby Celno-Skarbowej, Służby Więziennej i Państwowej Straży Pożarnej;
• pracowników jednostek ochrony przeciwpożarowej.

Oprócz tego na wcześniejszą emeryturę mogą przejść górnicy pracujący pod ziemią (warunkiem tego jest rezygnacja z OFE oraz rozwiązanie stosunku pracy), a także osoby zajmujące się dzieckiem wymagającym stałej opieki. Również w wybranych zawodach artystycznych dopuszczalne jest wcześniejsze przyznanie świadczenia emerytalnego. Dotyczy to np. tancerzy i akrobatów.

W zależności od profesji próg przepracowanych lat uprawniających do wcześniejszej emerytury jest różny. Np. dla nauczycieli wynosi on 30 lat i minimum 20 lat pracy w zawodzie, a dla górników 20 lat (kobiety) lub 25 lat (mężczyźni) i minimum 5 lat pracy pod ziemią.

Czy wcześniejsza emerytura zawsze oznacza niższe świadczenie i dlaczego?

Wcześniejsza emerytura oznacza niższe miesięczne świadczenie. Im wcześniej pracownik przechodzi na emeryturę, tym mniejszą kwotę otrzymuje każdego miesiąca. Wynika to z prostej zasady – ma krótszy okres składkowy, więc zgromadził mniej środków na koncie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych.

Jak wcześniejsze przejście na emeryturę wpływa na jej wysokość w przyszłości?

Skutki wcześniejszej emerytury są odczuwalne przez cały okres jej pobierania. Ponieważ waloryzacja składek i kapitału początkowego odbywa się co roku, krótszy okres oszczędzania oznacza, że emeryta omijają te wzrosty od kwot, których nie zdążył wpłacić. Jest to cena, jaką płaci się za wolność od zawodowych obowiązków w młodszym wieku.

Czy można dorabiać na wcześniejszej emeryturze i jakie obowiązują limity?

Osoby, które otrzymują emeryturę przed osiągnięciem 60 lub 65 lat, mogą dorabiać, ale obowiązują je limity przychodów.

Progi zarobkowe dla emerytów i rencistów, którzy nie osiągnęli jeszcze powszechnego wieku emerytalnego, są obliczane na podstawie średniego wynagrodzenia publikowanego przez Prezesa GUS. Są nimi:

• przychód odpowiadający do 70% przeciętnego wynagrodzenia – nie wpływa on na wysokość świadczenia emerytalnego;
• przychód odpowiadający 130% przeciętnego wynagrodzenia – uprawnia ZUS do zawieszenia wcześniejszej emerytury;
• przychód między 71 a 129% – powoduje pomniejszenie świadczenia przedemerytalnego.

Po osiągnięciu wieku powszechnego uprawniającego do emerytury sytuacja się zmienia. Emeryci mogą wtedy dorabiać bez żadnych ograniczeń. Niezależnie od wysokości zarobków, świadczenie emerytalne jest wypłacane w pełnej wysokości. To istotna zmiana, która otwiera drogę do kontynuowania aktywności zawodowej bez ryzyka utraty emerytury.

Jakie dokumenty są niezbędne, aby ZUS przyznał wcześniejszą emeryturę?

Do ubiegania się o wcześniejszą emeryturę potrzebne są:

• zestawienia okresów składkowych i nieskładkowych,
• dokumenty potwierdzające zatrudnienie, prowadzenie firmy, służbę wojskową czy czas pobierania zasiłku dla bezrobotnych,
• dowody na okresy opieki nad dziećmi (urlopy wychowawcze) oraz lata nauki w szkole wyższej,
• zaświadczenie o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,
• dokumentacja płacowa, która posłuży do wyliczenia wysokości świadczenia;
• wniosek o emeryturę – pobrany ze strony www.zus.pl lub z punktu informacyjnego w sali obsługi klientów w jednostce organizacyjnej ZUS.

Wniosek należy dostarczyć najwcześniej na 30 dni przed spełnieniem wymogu wieku i innych wymogów ustawowych lub planowaną datą przejścia na emeryturę.

Wcześniejsza emerytura – podsumowanie

Zakończenie aktywności zawodowej przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego wymaga spełnienia szeregu wymogów prawnych i stażowych. Wiedza o tym, komu przysługuje wcześniejsza emerytura oraz jakie zawody dają do niej prawo, pozwala managerom lepiej planować strukturę zatrudnienia i zarządzać talentami. Chociaż wcześniejsza emerytura wiąże się zazwyczaj z niższymi wpływami miesięcznymi, dla wielu osób jest szansą na zasłużony odpoczynek po latach pracy w trudnych warunkach.

Czuwaj nad uprawnieniami pracowników dzięki Calamari

Zarządzanie dokumentacją i monitorowanie stażu pracy to zadania, które wymagają precyzji i porządku. Dzięki Calamari możesz w prosty sposób gromadzić informacje o historii zatrudnienia i kwalifikacjach swoich pracowników, co znacznie ułatwia proces wystawiania niezbędnych zaświadczeń do ZUS.

Dzięki Calamari masz pełną kontrolę nad danymi dotyczącymi stażu pracy każdego członka zespołu. Już teraz skontaktuj się z nami, aby dowiedzieć się więcej o naszych narzędziach ułatwiających zarządzanie personelem.

‍

Źródła:

• https://www.zus.pl/swiadczenia/emerytury/emerytura-dla-osob-urodzonych-po-31-grudnia-1948/emerytury-wczesniejsze/emerytura-pomostowa
• https://www.zus.pl/emerytura-z-tytulu-zatrudnienia-w-szczegolnych-warunkach-lub-w-szczegolnym-charakterze1
• https://www.zus.pl/emerytura-nauczycielska-bez-wzgledu-na-wiek
• https://www.zus.pl/wczesniejsza-emerytura-obliczona-wedlug-nowych-zasad
• https://www.zus.pl/swiadczenia/emerytury/emerytura-dla-osob-urodzonych-po-31-grudnia-1948/emerytury-wczesniejsze/nauczycielskie-swiadczenia-kompensacyjne
• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
• Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych.